Bel-kalça oranı nasıl ölçülür?
Ayakta, karnını gevşek bırakarak ve normal bir nefes verişin sonunda ölç. Bel çevresini en alt kaburga ile kalça kemiğinin üst kenarı arasındaki orta noktadan (çoğu kişide belin en ince yeri) ölç. Kalça çevresini kalçanın en geniş yerinden, mezurayı yere paralel tutarak ölç.
Oran = bel çevresi / kalça çevresi. Örneğin 80 cm bel ve 100 cm kalça için oran 0,80'dir. Birim fark etmez; iki ölçüyü de aynı birimle almak yeterlidir.
Sonucun ne anlama geliyor?
Dünya Sağlık Örgütü, bel-kalça oranının erkeklerde 0,90, kadınlarda 0,85 ve üzerinde olmasını metabolik komplikasyon riskinin belirgin şekilde arttığı nokta olarak tanımlar. Bu hesaplayıcı şu bantları kullanır:
Erkek: 0,90'ın altı düşük, 0,90-0,99 orta, 1,0 ve üzeri yüksek risk Kadın: 0,80'in altı düşük, 0,80-0,84 orta, 0,85 ve üzeri yüksek risk
Oranın yüksek olması, yağın kalça ve bacaklardan çok karın bölgesinde toplandığını gösterir (elma tipi yağlanma).
Karın yağı neden daha riskli?
Karın içindeki iç organ (visseral) yağı, deri altındaki yağdan farklı olarak metabolik açıdan aktiftir. İnsülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol bozuklukları ve kalp-damar hastalıklarıyla güçlü bir ilişkisi vardır. Bu nedenle bel-kalça oranı, bazı geniş çalışmalarda kalp krizi riskini VKİ'den daha iyi öngörmüştür.
İyi haber şu ki visseral yağ, kilo verme ve düzenli egzersize genellikle hızlı yanıt verir. Haftada 150 dakika orta tempolu hareket, yeterli uyku ve şekerli içecekler ile alkolü azaltmak, oranı düşürmenin en etkili yollarıdır.
Ölçümün sınırları
Bel-kalça oranı vücut yağ oranını ölçmez; yalnızca yağın dağılımı hakkında bilgi verir. Ölçüm tekniğindeki küçük farklar oranı 0,02-0,03 değiştirebilir, bu yüzden ölçümü her seferinde aynı noktalardan yapmak önemlidir. VKİ'si 35'in üzerinde olan kişilerde ve hamilelikte güvenilirliği düşer.
Oran tek başına değil; VKİ, bel çevresi ve tansiyon, kan şekeri gibi diğer göstergelerle birlikte değerlendirildiğinde anlamlıdır. Bel çevresinin tek başına erkeklerde 102 cm'yi, kadınlarda 88 cm'yi aşması da yüksek risk işaretidir.
Ne zaman doktora danışmalısın?
Oranın yüksek risk bandındaysa, özellikle ailende erken yaşta kalp hastalığı veya diyabet varsa, kan şekeri, kolesterol ve tansiyon ölçümü için bir hekime başvur. Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya aşırı susama gibi belirtiler yaşıyorsan beklemeden tıbbi destek al.